Veel jongeren piekeren. Steeds weer dezelfde gedachten. Over school, fouten, vriendschappen of dingen die mis kunnen gaan. In deze blog lees je wat piekeren is, hoe je piekeren herkent, waarom jongeren het vaak verzwijgen en hoe je (als ouder, docent of andere naaste) een gesprek opent dat wel werkt.
Piekeren is geen pubergril, maar een serieuze mentale belasting. Voor veel jongeren voelt het alsof hun hoofd nooit uitgaat. Vooral ’s avond, wanneer het eindelijk stil wordt, nemen de gedachten het over.
Maak een samenvating van deze pagina met AI
Wat is piekeren eigenlijk?
Piekeren is een overactieve manier van controle zoeken. Piekeren lijkt op nadenken, maar voelt totaal anders. Waar nadenken helpt om tot een oplossing te komen, blijft piekeren maar doorgaan. Het is alsof je brein vastloopt in een kringetje:
- Denken: Ik moet mijn huiswerk maken
- Piekeren: Wat als ik achterraak? Wat als het niet lukt? Wat als ik faal?
Het zijn vaak rampscenario’s. Nadenken helpt jongeren om grip te krijgen op wat spannend, onzeker of onduidelijk voelt. Maar als het omslaat naar piekeren werkt het averechts. Hun hoofd raakt voller, ze slapen slechter en voelen zich steeds vermoeider.
Hoe herken je piekergedrag bij jongeren?
Piekeren zie je vaker in gedrag dan in woorden. Let op dit soort signalen:
- Slecht of onrustig slapen
- Moe wakker worden
- Snel boos, emotioneel of prikkelbaar
- Uitstelgedrag bij schoolwerk of verplichtingen
- Moeite met focussen
- Steeds dezelfde “wat als…”-gedachten
- Onrust tijdens de avond of voor het slapengaan
Waarom praten jongeren er niet over?
Misschien heb je al eens voorzichtig gevraagd: “Is er iets?” maar lukte het niet om tot een echt gesprek te komen. Jongeren verzwijgen hun gepieker vaak omdat ze denken dat jij je dan nog meer zorgen gaat maken. Andere redenen kunnen zijn:
- Ze zijn bang om iemand teleur te stellen
- Ze vergelijken hun zorgen met die van anderen
- Ze kunnen niet goed uitleggen wat ze voelen
- Ze schamen zich omdat ze het niet ‘onder controle’ hebben
Wat kun jij als ouder doen?
Je hoeft het niet op te lossen. Wat jongeren het meest helpt, is ruimte. Geen oordeel, geen haast. Onze belangrijkste tip is:
Begin niet met een gesprek, maar met de setting
De meeste jongeren praten makkelijker als het gesprek terloops ontstaat. Dus niet aan tafel tegenover elkaar, maar:
- Tijdens een autorit
- Tijdens koken of afwassen
- Tijdens een klusje of wandeling
Bedenk dat een goed gesprek zelden begint met: “We moeten eens praten.”
Helpende zinnen om te praten over piekeren:
“Ik merk dat je hoofd vol lijkt. Klopt dat?”
Benoemt wat je ziet, zonder oordeel
“Welke gedachten komen steeds terug bij je?”
Concreet en open
“Is dit een goed moment, of liever later?”
Legt de regie bij je kind
“Wil je dat ik alleen luister, of meedenk?”
Misschien wel de belangrijkste vraag
Wat je beter niet kunt zeggen:
- Je moet gewoon positief denken
- Zo erg is het toch niet?
- Vertel nou maar gewoon wat er is
- Je denkt te veel na
- Maak je niet zo druk
- Je maakt jezelf gek, dat is helemaal niet nodig
Deze reacties voelen voor jongeren als miskenning of zelfs afwijzing. Ze trekken zich dan juist verder terug.
Lees ook onze blog met 4 gesprekstechnieken voor een goed gesprek met je kind.
Wanneer wordt piekeren problematisch?
Piekeren hoort bij het leven. Maar het wordt lastig als het:
- Dagelijks aanwezig is
- Slaap of energie beïnvloedt
- Lichaamssignalen geeft (hoofdpijn, buikpijn)
- Concentratie belemmert
- Zich uit in somberheid of onrust
- Het gevoel geeft dat alles “te veel” is
Herken je dit? Het kan helpen om te praten met iemand buiten de thuissituatie.
Hoe @ease kan helpen als jij zelf even geen ingang vindt
Soms wil een jongere wel praten, maar niet met iemand uit hun directe omgeving. Niet omdat ze je niet vertrouwen, maar meestal omdat ze je niet willen belasten. Het is dan gewoon makkelijker om met iemand te praten die verder van de situatie afstaat.
Bij @ease worden jongeren geholpen door leeftijdsgenoten. Dat noemen we onze peer-to-peer aanpak, en die is uniek in Nederland. Jongeren voelen zich veilig, gezien en gehoord omdat ze praten met iemand van hun eigen leeftijd die niet meteen een diagnose stelt, maar gewoon luistert. Daardoor ervaren ze ruimte en erkenning, krijgen ze meer inzicht in hun eigen gevoelens en ontdekken ze hoe ze beter kunnen omgaan met stress, onzekerheid of somberheid.
@ease is dan een fijne eerste stap. Gesprekken bij @ease zijn:
- online of live op locatie
- gratis
- geen afspraak of verwijzing nodig
- geen wachtlijst
- 100% vertrouwelijk
Wij stellen geen diagnose, er is geen registratie en geen enkele druk. Alleen iemand die luistert en rustig meedenkt.
Hier vind je een overzicht van onze locaties en openingstijden.
De chat is elke doordeweekse dag geopend.
Veelgestelde vragen (FAQ’s) over piekeren bij jongeren
Ja. Vooral tijdens drukke periodes, veranderingen of sociale spanning is het volkomen normaal dat jongeren veel nadenken. Piekeren is vaak een manier van het brein om grip te krijgen op onzekerheid. Het wordt pas lastig als het dagelijks terugkomt, invloed heeft op het functioneren of het hoofd nooit meer ‘uit’ lijkt te kunnen.
Omdat het dan stil is. Geen afleiding, geen prikkels en dus alle ruimte voor gedachten. Veel jongeren geven aan dat ze dan pas voelen hoe vol hun hoofd zit. Juist bij het tandenpoetsen, douchen of in bed komen gedachten sterker terug.
Gebruik open, veilige zinnen zoals:
“Welke gedachten blijven terugkomen?”
“Wil je dat ik luister of meedenk?”
“Wat heb je nu nodig?”
Vermijd reacties als “Zo erg is het toch niet?” of “Je moet gewoon positief denken.” Die kunnen het gevoel geven dat hun zorgen niet serieus genomen worden.
Als piekeren invloed heeft op de nachtrust, het dagelijks functioneren, of als je kind zich steeds meer terugtrekt of somber lijkt. Je hoeft niet te wachten tot het ‘echt misgaat’. Ook bij twijfel of milde zorgen is praten met iemand, zoals bij @ease, een goede, laagdrempelige stap.